پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 1 1 2005 11 22 معنای حقیقی اختیار 90 113 21149 10.22081/jare.2005.21149 FA پروین نبیان Journal Article 2016 10 05 در این مقاله سعی بر آن است که در مورد معنای صحیح اختیار بحث شود و<br /> معانی که تا امروز در مورد اختیار مطرح گشته است، نقد و ارزیابی گردد. آنچه<br /> معمولاً تا به امروز کلام شیعه به طرفداری از اختیار با توجه به اعتقاد به توحید افعالی<br /> مطرح کرده چنین است: «انسان مسؤول کارهای خود است، اما این خداوند متعال<br /> است که او را مسؤول کرده است. نه آنچنان که معتزله برای اثبات عدل الهی گفته‏اند<br /> انسان به خود وا نهاده شده و نه آنچنان که اشاعره برای اثبات توحید افعالی گفته‏اند<br /> که کارهای انسان را خداوند اراده می‏کند و انسان اختیاری از خود ندارد، بلکه<br /> خداوند به او قدرت اختیار را داده و به او اجازه داده است که اعمال خود را از طریق<br /> تدبّر و اختیار خود انجام دهد. به عبارت دیگر، چون اختیار انسان در طول اختیار<br /> خداوند است، اعتقاد به اختیار انسان با توحید افعالی ناسازگاری نخواهد داشت.»<br /> به نظر می‏رسد که همه‏ی آنچه گفته شد در مورد اراده‏ی انسان صادق است نهاختیار انسان. بسیاری از متفکّرین اسلامی بین اراده و اختیار تفاوت قایل شده‏اند و<br /> اراده را اعم از اختیار دانسته‏اند، اما در مقام توجیه اختیار انسان به گونه‏ای مشی<br /> کرده‏اند که در مورد اراده صادق است نه اختیار. به عنوان مثال، طرفداران اختیار<br /> معتقد شده‏اند که سرنوشت انسان را اختیار انسان می‏سازد، در حالی که اثبات می‏شود<br /> آنچه صحیح است این است که سرنوشت انسان را اراده‏ی انسان می‏سازد و بین این<br /> دو عبارت، تفاوت بسیاری می‏تواند وجود داشته باشد.<br /> در این مقاله سعی شده است که در مورد معنای صحیح اختیار و تفاوت حقیقی<br /> آن با اراده به گونه‏ای بحث شود که از خلط مباحث خودداری شود و به اختیار به<br /> عنوان یک صفت کمالی در انسان نظر شود، نه به عنوان یک ویژگی که همه‏ی<br /> انسان‏ها در هر سطح فعلیت روح از آن برخوردار هستند.<br /> به نظر می‏رسد معنای حدیث معروف «الامور بالتقدیر لا بالتدبیر» تنها با چنین<br /> برداشتی از اختیار قابل ادراک است که توضیح آن در متن مقاله خواهد آمد. https://akhlagh.morsalat.ir/article_21149_f63bfc26c225112027619f4d0fbe28fc.pdf