پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 عصبیت‌گرایی 5 25 21127 FA حسین‌علی مصدّقیان Journal Article 2016 10 05 عصبیت‌گرایی یکی از مفاهیم اخلاقی است که علمای علم اخلاق از دیرباز فصلی را به آن اختصاص داده و کتب روایی نیز فراوان به آن پرداخته‌اند. این واژه، در قرن هفتم توجّه ابن‌خلدون (732-808 ق)، فیلسوف و جامعه‌شناس مسلمان را به خود جلب کرد؛ به‌گونه‌ای که نیروی محرّکه‌ی «عصبیّت» مهم‌ترین دستاورد این اندیشمند بزرگ در زمینه‌ی اجتماعی شناخته شد. او «عصبیّت» را در کانون جامعه‌شناسی سیاسی خود قرار داده و با قرار دادن این مفهوم در بطن شناخت‌شناسی، نقطه‌ی جالبی در همبستگی اجتماعی به ثبت رساند. در این نوشتار با نگاهی به نظریات این اندیشمند بزرگ، تلاش شده است مصادیق مذموم و ممدوح آن از دیدگاه آیات و روایات بررسی شود.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21127_abdc05d789a6a8471460e67184958fbc.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 صائب تبریزی و هنجارهای اخلاقی: بازنمایی اخلاق در عصر صفویه 25 51 21128 FA بهزاد خورانی غلام حسین شریفی Journal Article 2016 10 05 چکیده مقاله‌ی حاضر به بررسی جایگاه هنجارهای مهم اخلاقی در شعر صائب تبریزی می‌پردازد. در ادبیاتِ نظری تحقیق، ضمن بررسی وضعیت سیاسی و اجتماعی عصر صفویه و دوره‌ی زندگی صائب، بعضی از مکاتب اخلاقی کلاسیک که اندیشه‌های این شاعر بزرگ را تحت تأثیر قرار داده، معرفی شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که صائب، ضمن بیان اندیشه‌های اخلاقی مختلف، نه تنها مشرب عرفانی خود را به مخاطب یادآوری می‌کند، بلکه نشان می‌دهد اندیشه‌های اخلاقی او در بعضی موارد متأثّر از دو مکتب اخلاقی رواقی و کلبی بوده است.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21128_283c90f55484d377ea713f3ccd19bed3.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 قدردانی؛ هیجانی اخلاقی 51 69 21129 FA ناصر آقابابایی Journal Article 2016 10 05 چکیده قدردانی به عنوان فضیلتی الهی، اخلاقی و انسانی در تاریخ اندیشه‌ی بشر جایگاه ویژه‌ای دارد. در علم اخلاق به عنوان یک فضیلت از آن بحث شده است، تقریبا همه‌ی ادیان، به ویژه اسلام، بدان ارج نهاده‌اند و چندی است که مورد توجّه روان‌شناسان قرار گرفته است. در روان‌شناسی، قدردانی، به عنوان هیجانی مقدّس و اخلاقی مطرح شده و پژوهش‌های متعدّد، آثار مثبت فراوان آن را به اثبات رسانده است. در نوشته‌ی حاضر، نخست، مفهوم قدردانی از دیدگاه اسلام، علم اخلاق، و روان‌شناسی مرور شده، سپس در پژوهشی تجربی، رابطه‌ی قدردانی نسبت به خدا با رضایت از زندگی بررسی شده است. این پژوهش نشان داد قدردانی نسبت به خدا با رضایت از زندگی همبستگی مثبت دارد و می‌تواند مقدار قابل توجّهی از تغییرات آن را پیش‌بینی کند. بر پایه‌ی یافته‌ی پژوهش حاضر، افزایش و تقویت احساسات مثبت دینی مانند قدردانی نسبت به خدا، راهی برای افزایش به‌زیستی تلقّی شده است.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21129_ee3fa065cf4e42c97e734fddc5610a4a.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 اخلاق در مصباح الهدایه 69 93 21130 FA علی اکبر افراسیاب‌پور Journal Article 2016 10 05 چکیده در کتاب مصباح الهدایه که از متون عرفانی قرن هفتم هجری قمری و به قلم عزّالدین محمود کاشانی نگاشته شده، یک بخش به اخلاق اختصاص یافته و در آن بیان گردیده که عرفان و اخلاق با هم معادل هستند و همه‌ی خیراتِ دنیا و آخرت در اخلاق نهفته است. سرچشمه‌های اخلاق حسنه را پنج عامل می‌داند: طهارتِ طینت، حُسن عادت، عقل، ایمان و توحید، که تحلیلی جدید از اخلاق به شمار می‌آید. وی، مکارم اخلاقی را که مورد تأیید عرفان نیز هست از روایات رسول خدا و گفتار بزرگان عرفان نقل می‌نماید تا نشان دهد که هدف اصلیِ دین، اخلاق و تخلّق به اخلاق الهی است. ایشان، مهم‌ترین مکارم را که مورد رضای الهی و باعث سعادتمندی انسان است، راستی، ایثار، قناعت، تواضع، مدارا، عفو و احسان، خوش رویی، شادابی و مهر و بالاخره محبّت معرفی می‌نماید. این اصول انسان‌ساز در جوامع امروز نیز می‎توانند مشکلات فردی و اجتماعی را در جهان از بین ببرند. مقاله‌ی پیش‌رو، ضمن اشاره به پیشینه‌ی بحث اخلاق در آثار عرفانی متقدّم، گزارشی از بخش اخلاق در کتاب مصباح الهدایه را پیش روی خوانندگان ارجمند قرار می‌دهد.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21130_62129824b462763af39dbb6b928e4232.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 اخلاق وظیفه‌گرایانه‌ی کانت 93 127 21131 FA مهدی میرابیان تبار Journal Article 2016 10 05 چکیده ایمانوئل کانت، فیلسوف تأثیرگذار دوران جدید، به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اندیشه‌ی مغرب زمین به شمار می‌آید. اندیشه‌های انتقادی وی، نشان دهنده‌ی کوشش‌های جدّی و دقیق یکی از بزرگ‌ترین اندیشمندان این دوران است. در سال‌های اخیر شاهد اقبال و توجّه روز افزون از سوی اندیشمندان و حوزه‌های فکری گوناگون به آثار و دستاوردهای کانت هستیم که این خود نشان از اهمیت این فیلسوف دارد. کانت در هر دو حوزه‌ی معرفت‌شناسی و اخلاق، صاحب آثار است و بدین ترتیب توانسته است نظامی منسجم را از خود به یادگار گذارد، به طوری که فهم اندیشه‌های کانت در حوزه‌ی اخلاق و دین، ربط مستقیمی به درک ما از نظریّات او در حوزه‌ی علم و شناخت دارد و این دو را باید در کنار هم فهمید. کانت همان‌گونه که ایده‌هایش در اخلاق نشان از آن دارد، فیلسوفی وظیفه‌گرا است. یعنی به طور خلاصه می‌توان گفت که از نظر او عملی اخلاقی است که صرفاً از روی تکلیف و وظیفه انجام پذیرفته باشد. بنابراین، او اعمالی را که از روی میل یا سود و منفعت انجام شده باشند، اخلاقی نمی‌داند. ما در این مقاله سعی داریم سیر تطوّر اندیشه‌ی کانت را که منجر به ایده‌ی فوق‌الذکر گردیده دنبال نماییم و ببینیم آیا او واقعاً ملتزم به رویکرد وظیفه‌گرایانه هست یا نه، و نیز تا حد امکان ارتباط میان اندیشه‌های معطوف به شناخت شناسی و اندیشه‌های مربوط به اخلاق را از نظرگاه وی نشان دهیم.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21131_0776beda1f434f3312957263b963e8fd.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی 2251-7898 6 22 2010 12 22 تأثیر گزاره‌های اخلاقی نهج‌البلاغه بر ادب فارسی 127 166 21132 FA زهرا یاریان کوپایی Journal Article 2016 10 05 هدف مقاله‌ی حاضر این است که تأثیر گزاره‌های اخلاقی نهج البلاغه را بر متون ادب فارسی در چهار اثر مربوط به قرن سوم تا هفتم قمری، یعنی قابوسنامه، کیمیای سعادت، کلیله و دمنه و گلستان سعدی، ارزیابی کند. از آن‌جا که ادیبان و سخنوران از همان ادوار نخستین ادب فارسی به قرآن و حدیث توجّه فراوانی داشته و آثار خود را به این دو منبع معرفت الهی آراسته‌اند و جهت حرمت بخشی به آثار خود و جاویدان ساختن آن به دامن قرآن و حدیث آویخته‌اند، لذا ابتدا به شروع و روند این تأثیرگذاری اشاره‌ شده و سپس نمونه‌هایی در چهار اثر نامبرده ارایه شده است. بیشتر سخنوران در کنار قرآن به کلام حضرت علی نیز توجّه داشته‌ و آثار خود را با زیور لفظی و معنوی سخن او مزّین ساخته‌اند. افزون براین، این تأثیرپذیری فراتر از تأثیر مفهومی است، و گاه در شکل ترجمه، مضمون برداری، اقتباس و نظیر آن نیز مشهود است.

https://akhlagh.morsalat.ir/article_21132_422314a30265972a03f3df50adb39baa.pdf