https://akhlagh.morsalat.ir/ فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی fa daily 1 Mon, 13 Jul 2026 00:00:00 +0330 Mon, 13 Jul 2026 00:00:00 +0330 https://akhlagh.morsalat.ir/article_80105.html پژوهش حاضر با رویکردی نظری–تحلیلی، به واکاوی چالش‌های اخلاق حرفه‌ای اساتید دروس معارف اسلامی در نظام آموزش عالی ایران می‌پردازد. دروس معارف اسلامی از حیث پیوند باایمان، معنویت و تربیت اخلاقی، جایگاهی ممتاز در میان دیگر دروس دانشگاهی دارند و رفتار استادان در این حوزه، مستقیماً بر باور و منش اخلاقی دانشجویان اثرگذار است. باوجود مطالعات متعدد در زمینهٔ آسیب‌شناسی آموزشی، بررسی منسجم رفتار اخلاقی استادان و سازوکارهای تربیتی آنان کمتر انجام شده است. هدف پژوهش، تبیین سطوح فردی، فرهنگی، آموزشی و مدیریتی چالش‌های اخلاقی و ارائه الگوی نظری برای ارتقای اخلاق حرفه‌ای است. این مطالعه با تحلیل کیفی پژوهش‌های میدانی و منابع علمی معتبر، چالش‌هایی چون استمرار روش‌های سنتی تدریس، تحمیل دیدگاه‌های جزم‌اندیشانه، بی‌عدالتی در ارزیابی، بی‌اعتنایی به پرسشگری و فقدان نظام نظارت اخلاقی را شناسایی و در قالب مدل تحلیلی تفسیر کرده است. نتایج نشان می‌دهد ضعف ارتباط اخلاقی میان استاد و دانشجو مهم‌ترین مانع تحقق اهداف تربیتی دروس معارف است. در پایان تأکید می‌شود پایداری اخلاق حرفه‌ای نیازمند نهادینه‌سازی آموزش اخلاقی، بازطراحی نظام ارزیابی و احیای گفت‌وگوی عقلانی مبتنی بر ایمان و کرامت انسانی است. https://akhlagh.morsalat.ir/article_79763.html در محیط‌های کاری معاصر، کارکنان و مدیران به‌طور فزاینده‌ای با تعارض‌های اخلاقی مواجه‌اند؛ تعارض‌هایی که در قالب مصلحت‌اندیشی سازمانی، همرنگی با هنجارهای نانوشته، ترس از طرد، نگرانی از آینده شغلی یا منافع تیمی، فرد را به عدول تدریجی از اصول اخلاقی سوق می‌دهند. بسیاری از رویکردهای رایج، بر سازوکارهای بیرونی نظیر قانون، نظارت یا کنترل پیامدهای رفتاری تمرکز کرده‌اند؛ حال آنکه شواهد نشان می‌دهد مقاومت اخلاقی پایدار در «فضای خاکستری تصمیم‌گیری سازمانی» بیش از هر چیز نیازمند بنیانی درونی و هویتی است. این پژوهش با رویکرد اخلاق کاربردی و با بهره‌گیری از آموزه‌های قرآن و منابع حدیثی، «عزت نفس» را به‌عنوان ظرفیت اخلاقیِ درونی برای مواجهه فعال با تعارض‌های اخلاقی محیط کار تحلیل می‌کند. بر اساس تحلیل مقایسه‌ای میان مؤلفه‌های عزت نفس در متون دینی و مفاهیم روان‌شناختی مرتبط، الگوی عزت‌نفس‌محور به‌عنوان چارچوبی هنجاری–عملیاتی پیشنهاد می‌شود که عزت نفس را نه احساس خودبسندگی یا برتری‌طلبی، بلکه ادراک خودارزشمندی مبتنی بر کرامت انسانی و اتکای آگاهانه بر قدرت الهی تعریف می‌کند. مؤلفه‌هایی چون خودآگاهی اخلاقی، هدفمندی، خودمسؤولی، شجاعت اخلاقی، ایفای نقش اجتماعی و پایبندی به معیارهای الهی عناصر اصلی این چارچوب را تشکیل می‌دهند. نتیجه تحلیل نشان می‌دهد این الگو می‌تواند زمینه‌ساز مقاومت اخلاقی آگاهانه، تصمیم‌گیری مسئولانه و کنش کریمانه در مواجهه با تعارض‌های اخلاقی محیط کار باشد و قابلیت کاربست مستقیم در اخلاق سازمانی و تربیت اخلاقی حرفه‌ای را دارد. https://akhlagh.morsalat.ir/article_80106.html حکمرانی اسلامی، برخلاف بسیاری از نظام‌های مبتنی‌بر قانون‌گرایی صرف، بر تلفیق اصول اخلاقی با سازوکارهای حکومتی تأکید دارد؛ به‌ویژه در حوزهٔ خانواده که نهادی ارزش‌محور و اخلاق‌مدار تلقی می‌شود. گزاره‌های اخلاقی، قضایایی هستند که ابعاد وجودی انسان را در ارتباط با مفاهیم «خوب»، «بد»، «باید»، «نباید»، «درست»، «نادرست» و «وظیفه یا مسئولیت» تبیین می‌کنند و همچون روحی در کالبد حکمرانی اسلامی جریان دارند. این پژوهش با روش اسنادی، به بررسی این پرسش پرداخته است که: «حکمرانی اسلامی بر کدام گزاره‌های اخلاقی در تعاملات خانوادگی تأکید دارد؟»یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمرانی اسلامی در سه سطح اصلی به اخلاق کاربردی توجه دارد: 1) گزاره‌های زمینه‌ساز که ناظر به تربیت اخلاقی کارگزاران و شهروندان‌اند؛ 2) گزاره‌های منظومهٔ خانواده که بر روابط درون‌خانوادگی مانند تعاملات زوجین و والدینی تمرکز دارند و 3) گزاره‌های مرتبط با تعاملات حاکمیت و خانواده که راهبردهای اخلاقی در سیاست‌گذاری و حمایت از خانواده را شامل می‌شوند. این سه سطح در کنار یکدیگر، منشور اخلاقی حکمرانی اسلامی در حوزهٔ خانواده را شکل می‌دهند و در منابع دینی دارای شواهد و مصادیق متعدد هستند. تلفیق این سطوح در قالب یک نظام یکپارچه، شرط تحقق خانواده‌ای پایدار در جامعهٔ اسلامی است. https://akhlagh.morsalat.ir/article_80107.html این پژوهش با تکیه بر آیات قرآن کریم و منابع معتبر تفسیری و روایی انجام شده و روش‌های شناختی و ‏بینش‌محور انبیای الهی در تربیت اخلاق حرفه‌ای متربیان را تحلیل و ارزیابی کرده است. هدف اصلی تحقیق، ‏شناسایی دلالت‌های این روش‌ها برای ارتقای فهم، رفتار و التزام اخلاقی متربیان در محیط‌های حرفه‌ای و ‏آموزشی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که انبیای الهی تمرکز خود را فراتر از اصلاح ظواهر رفتاری قرار داده و با ‏بهره‌گیری از راهبردهایی مانند دعوت به اندیشیدن، تبیین حکیمانه، تمثیل و تقریب به ذهن، الگودهی، ‏تشویق، رقابت در خیرات و مماشات عقلانی، هدف قرار داده‌اند. این روش‌ها هر یک نقش مکمل در تقویت فهم ‏اخلاقی، انگیزه درونی، خودنظارتی و تصمیم‌گیری آگاهانه ایفا می‌کنند. در این پژوهش، به جای توصیف ‏صفات متربی، بر روش‌های اجرایی مربی برای نهادینه‌سازی پایدار این مؤلفه‌ها تأکید شده است. نتایج این ‏مطالعه نشان‌دهنده اهمیت رویکرد شناختی و بینش‌محور در تربیت اخلاق حرفه‌ای متربیان و قابلیت ‏بهره‌گیری از آن در نظام‌های تربیتی معاصر است.‏ https://akhlagh.morsalat.ir/article_80108.html نوشتار حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و ابزار از نوع کتابخانه‌ای-اسنادی با هدف تبیین الگوی اخلاق خانوادگی امام خمینی (ره) و تبیین تعامل آن با بستر انقلاب اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، واکاوی این موضوع است که چگونه الگوی اخلاق خانوادگی امام، در شرایط پرالتهاب سیاسی تداوم یافته است. بر اساس یافته‌های پژوهش، الگوی اخلاق خانوادگی امام، نظامی چندبعدی و متشکل از ساحت‌های گوناگون بوده که در شرایط سخت سیاسی و اجتماعی ادامه یافته است. این الگو، تصویری از تلفیق عبودیت، عاطفه و مسئولیت اجتماعی را ارائه می‌دهد که می‌تواند به‌عنوان الگویی نظام‌مند جهت نظریه‌پردازی پیرامون خانواده تراز انقلاب اسلامی مورد بهره‌گیری قرار گیرد. الگوی خانوادگی امام در تعاملی اثرگذار با انقلاب اسلامی قرار داشت؛ به‌گونه‌ای که خانواده، پناهگاه و منبع تاب‌آوری ایشان در مبارزه بود و در مقابل، امام خانواده را به پایگاهی برای تربیت نسل انقلابی، اجرای مسئولیت‌های اجتماعی و تبدیل دارایی‌های شخصی به سرمایه اجتماعی تبدیل کرده بود. این الگو، خانواده تراز انقلاب اسلامی را به نهادی فعال، آگاه و تاب‌آور در خدمت آرمان‌های بزرگ تعریف می‌کند. https://akhlagh.morsalat.ir/article_80109.html چکیدهحفظ سلامتِ فرد، اصل کرامت انسانی و اصل انصاف از اصول اخلاقی هستند که پیاده‌سازیِ این اصول برای زوجه‌ای که قدرت باروری ندارد، با حقِ تعدد زوجات، که حق قانونی و حقِ شرعیِ زوج است، در تزاحم است و این تزاحمات بین زوجین، سلامتِ همه‌ی اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ لذا پژوهش حاضر به حلّ این مسأله می‌پردازد که: راه-کار اخلاقیِ تزاحم بین حقوق اخلاقی زن با حق تعدد زوجات همسر چیست؟ در این نوشتار به روش تحلیلی-توصیفی و با هدف ِ تحققِ زیست اخلاقی در راستای استحکام بنیان خانواده، استدلال‌های موافق و مخالفِ حقِ تعدد زوجاتِ مرد بررسی شده‌است. نتایج نشان می‌دهد که ادله‌ی برون‌دینی و درون‌دینی به جهت صدور حکم کلی، ناکارآمد هستند و راه‌حل پیشنهادی، تحلیل وضعیت و تفصیل حکم است. تحلیل وضعیتِ فاعل اخلاقی به موقعیت‌سنجیِ او با لحاظ کردنِ تمام شرایطِ موجود است؛ لذا برای احصاء شرایطی که فاعل‌اخلاقی(زوج) با چنین دوراهه‌ای روبرو است، پنج مؤلفه را مورد می‌توان بررسی قرار داد: یک) آگاهیِ فاعل‌اخلاقی از درمان ناباروری با روش‌های کمک‌ باروری، دو) توانمندبودنِ فاعل‌اخلاقی (مرد) در توجیه‌کردنِ همسر اول به جهت معرفتی، سه) زمان انتخاب همسر دوم، چهار) ویژگی‌های شغلیِ مرد و پنج) فرهنگ حاکم در بعضی مناطق.