مسئولیت در قبال دیگران مبتنی بر تحلیل اخلاقی «امر به معروف و نهی از منکر» در قرآن و حدیث

Author

استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث

10.22081/jare.2026.72116.2059

Abstract

Abstract
"Enjoining good and forbidding evil" (al-amr bil-ma‘ruf wa al-nahy ‘an al-munkar) is a fundamental principle in Islam, signifying the act of inviting others towards righteousness and goodness, and deterring them from evil and wrongdoing. The central question of this research is whether, based on the teachings of the Qur'an and Hadith, an ethical interpretation can be presented in which enjoining good and forbidding evil is explained from the perspective of "responsible ethics" and as a "responsibility towards others," grounded in human roles, attachments, and competencies. Employing a descriptive-analytical method and library-based sources with an emphasis on the Holy Qur'an and the traditions of the Ahl al-Bayt (AS), this study examines this principle in the Qur'an and Hadith. The research findings indicate that in ethics based on the Qur'an and Hadith, while emphasizing the general responsibility of all individuals, an ethical prioritization exists. A human being holds both a "general responsibility" towards all people and the good and evil of society, and, due to specific relationships or roles, a "special responsibility," which reflects ethical ranks and priorities. Moral responsibility does not merely pertain to external behaviors; rather, it also encompasses beliefs, habitual dispositions (malakat), and intentions. The individual bears both a positive responsibility (to perform an act) and a negative responsibility (to refrain from an act). Abandoning the duty of enjoining good and forbidding evil has wide-ranging individual and social consequences and can pave the way for widespread corruption.

Keywords

Main Subjects

References

قرآن کریم
نهج البلاغه
ابن منظور، محمد بن‌ مکرم. (1414 ه.ق). لسان العرب (چاپ سوم)، بیروت: دار صادر.
بستانی، فؤاد افرام. (1375). فرهنگ ابجدی (چاپ دوم). تهران: نشر اسلامی.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ه.ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتاب الإسلامی.
راغب اصفهانی. (1412). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت لبنان: دار الشامیة.
ریچلز، جیمز. (1389). فلسفۀ اخلاق. (مترجم: آرش اخگری). تهران: انتشارات حکمت.
طباطبایی، محمدحسین. (1390 ه.ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی مطبوعات.
طبرسی، فضل‌‌بن‌‌حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران، انتشارات ناصر خسرو.
طبرسی، علی‌‌بن‌حسن و دیگران. (۱۳۷۹). مشکاة الانوار فی غرر الاخبار (ج1). قم: دار الثقلین.
طیب، سید عبدالحسین. (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن (ج3، چاپ دوم). تهران: انتشارات اسلام.
فرانکنا، ویلیام، کی. (1389). فلسفۀ اخلاق (مترجم: هادی صادقی). قم: کتاب طه.
کلیفورد. دابلیو. کی. (1387). اخلاق باور (مترجم: زینب صالحی). بی‌جا: اطلاعات حکمت و معرفت.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی و دیگران. (۱۴۰۳). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محمدی ری شهری، محمد. (1389). میزان الحکمه. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1386). حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم2. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1391). دانشنامۀ قرآن و حدیث. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
مدرسی، سیدمحمدرضا. (1397). فلسفۀ اخلاق پژوهش در بنیان‌های زبانی، فطری تجربی نظری و دینی اخلاق. تهران: انتشارات سروش.
نراقی، احمد بن محمد مهدی. (1378). معراج السعادة (ج1، چاپ ششم). قم: هجرت.
 

Files

History

  • Receive Date: 22 October 2025
  • Revise Date: 31 December 2025
  • Accept Date: 17 January 2026

Share

How to cite

Statistics