سعادت از منظر ارسطو و ابن‌مسکویه رازی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شیراز

2 کارشناس‌ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز

چکیده

پرسش دربارۀ مفهوم و مصداق سعادت ریشه در سرشت آدمی دارد. مقایسۀ اندیشه‌های دو اندیشمند صاحب‌نظر در این زمینه، یکی از یونان باستان و دیگری از حکمای اسلامی هم‌روزگار با ابن‌‌سینا، برای شناخت            نوآوری متفکران اسلامی در برابر ره‌آورد یونانیان در ساحت‌های گوناگون فلسفی بسیار اهمیت دارد. این جستار کوتاه به روش تحلیلی‌تطبیقی           است و پس از تأملی چند دربارۀ مبانی فلسفی و اخلاقی هریک از این متفکران، شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها را دربارۀ سعادت کاویده است. اگرچه ارسطو باتوجه کامل به مؤلفه‌های عقل و لذت و دوستی، نظریۀ فضیلت و سعادت را حول محور اعتدال تعریف می‌کند، به دلیل نگاه غیرتوحیدی‌اش به خدا و جهان و بی‌توجهی‌اش به معاد، قادر نیست مدل موفقی از                مفهوم و مصداق سعادت ارائه کند. برخلاف او ابن‌مسکویه با جهان‌بینی توحیدی می‌کوشد، همین معانی را برپایۀ شناخت نفس و عقل و شرع            تبیین کند. ابن‌مسکویه سعادت را به دو قسم دنیایی و آخرتی تقسیم و مصداق واقعی سعادت را قرب الهی معرفی می‌کند. هر دو متفکر بر تعریف سعادت به خیر متعالی (خیر اعلی) تأکید می‌ورزند؛ اما ازآنجاکه مبانی اندیشۀ                اخلاقیِ آن‌ها با یکدیگر متفاوت است، لوازم اندیشۀ آنان نیز با یکدیگر متفاوت خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم. ##
ابن‌مسکویه، رازی، 1371، تطهیر الاعراق، ترجمۀ مجتهده امین (اخلاق و راه سعادت)، اصفهان: انجمن حمایت از خانواده‌های بی‌سرپرست. ##
ــــــــــــ، 1359، جاویدان خرد، ترجمۀ شرف‌الدین عثمان‌بن‌محمد قزوینی، تهران: دانشگاه تهران. ##
ــــــــــــ، بی‌تا، الفوز الاصغر، بیروت: دار مکتبة الحیاة. ##
ــــــــــــ،  1370، الهوامل و الشوامل، قاهره: لجنة التألیف و           الترجمة و النشر. ##
ابن‌سینا، 1377، الهیات نجات، ترجمۀ یحیی یثربی، تهران: انتشارات           فکر روز. ##
ارسطو، 1364، اخلاق نیکوماخوس، ترجمۀ رضا مشایخی، تهران: دهخدا.
ــــــــ،  1366، مابعدالطبیعة، ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی، تهران: گفتار. ##
ــــــــ،  1384، سیاست، ترجمۀ حمید عنایت، تهران: علمی و فرهنگی.
افلاطون، 1380، مجموعه آثار، ترجمۀ رضاکاویانی و محمدحسن لطفی، ج3، تهران: خوارزمی. ##
بهارنژاد، زکریا، 1382، «خدا در اندیشۀ ارسطو»، ادیان و عرفان، ش1، ص146، تهران: آینۀ معرفت. ##
پینکافس، آدموند، 1382، از مسأله‌محوری تا فضیلت‌گرایی، ترجمۀ حمیدرضاحسنی و مهدی علیپور، قم: معارف. ##
خادمی، عین‌الله، 1392، «چیستی سعادت از منظرمسکویه»، ش6، ص71تا72، تهران: فلسفه و کلام اسلامی. ##
خراسانی، شرف‌الدین، 1352، از سقراط تا ارسطو، تهران: دانشگاه        ملی ایران. ##
دادبه، اصغر، 1385، کلیات فلسفه، تهران: آزمایشی متون درسی. ##
داوری، رضا، 1354، فلسفۀ مدنی فارابی، تهران: مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی. ##
دورانت، ویل، 1390، تاریخ فلسفه، ترجمۀ عباس زریاب خوئی، تهران: علمی و فرهنگی. ##
شریف، میرمحمد، 1362، تاریخ فلسفه در ایران، تهران: مرکز دانشگاهی.
صدر‌المتالهین، 1366، شرح اصول کافی، ترجمۀ محمد خواجوی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ##
طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1359، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج1، تهران: دفتر انتشارات اسلامی. ##
علیا، مسعود، 1391، فرهنگ توصیفی فلسفۀ اخلاق، تهران: هرمس.
غزالی، ابوحامد، 1361، کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام،                  تهران: بهجت. ##
فخری، ماجد، 1372، سیر فلسفه در جهان اسلام، ترجمۀ گروهی از مترجمان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ##
گروه تاریخ پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه، 1379، مسکویه؛ زندگی‌نامه، آثار و اندیشه، قم: حوزه و دانشگاه. ##
G.R.G.Mure, "Aristotle" ,oxford university, New York, 1964##
Richard Mckeon, "Introduction to Aristotle" ,the modern library,New York, 1940##
W.F.R.Hardie , "Aristotle,s Ethical Theory" , Oxford university , 1968##
Seyyed Hossein Nasr and  Oliver Leaman , "History of Islamic Philosophy" , part 1  , Arayeh cultural , Tehran , 1911