تدوین الگوی استفادۀ خانواده از فضای مجازی و سایبر براساس نظریۀ داده‌بنیاد

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه مدیریت آموزشی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت ورزشی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان).

چکیده

امروزه مصرف کالاهای فرهنگی از مهم­ترین زمینه­های فعالیت در حوزۀ سبک زندگی به شمار می­رود. هدف پژوهش حاضر تدوین الگوی مناسب برای استفادۀ خانواده­ از فضای مجازی و سایبر است. برای تدوین این الگو و به‌دست‌آوردن داده­هایی متناسب با موضوع مطالعه، از روش کیفی نظریۀ داده‌­بنیاد استفاده شده است. شرکت­کنندگان در پژوهش حاضر، صاحب‌نظران و متخصصان حوزۀ اخلاق و خانواده بودند که با نمونه‌گیری نظری برای مصاحبۀ نیمه­ساختاریافته و اکتشافی انتخاب شدند و مصاحبه‌ها تا رسیدن داده­ها به اشباع نظری ادامه یافت. اعتبار یافته­ها با روش­های تطبیق توسط اعضا، بررسی همکار و مصاحبه­های آزمایشی تأیید شد. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شد.
نتایج پژوهش گویای آن است که 335گزارۀ مفهومی اوّلیه با 17‌مقولۀ اصلی و 49‌مقولۀ فرعی در قالب ابعاد شش‌گانۀ مُدل پارادایمی شامل: موجبات علّی (3‌مقوله)؛ پدیدۀ اصلی (فضای مجازی و سایبر)؛ راهبرد (2‌مقوله)؛ ویژگی­های زمینه­ای (6‌مقوله)؛ شرایط محیطی (4‌مقوله)؛ و پیامد (2‌مقوله) شناسایی شدند. یکپارچه­سازی‌مقوله­ها بر مبنای روابط موجود میان آن­ها، مُدل پارادایمی را شکل داد که الگوی مناسب را برای استفادۀ خانواده­ از فضای مجازی و سایبر ارائه می­کند.

کلیدواژه‌ها


1. استراوس، آنسلم و جولیت کربین (1394)؛ مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینهای؛ ترجمه ابراهیم افشار؛ تهران: نی. ##اکبری‌تبار، علی‌اکبر و ابراهیم اسکندری‌پور (1392)؛ «رسانه‌های اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی مجازی»؛ تهران: مرکز توسعۀ فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال. ##حافظ‌نژاد، یحیی (1389)؛ «تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی بر میزان گرایش به استفاده از اینترنت در بین دانش­آموزان (مورد مطالعه: دانش­آموزان دبیرستان شهرستان آبدانان)»؛ پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر. ##حبیبی، میترا و فائزه بهنامی‌فرد (1395)؛ «جایگاه فضای مجازی اینترنت و فضای باز شهری در الگوی فراغتی نوجوانان امروزی (مطالعۀ موردی: نوجوانان محلۀ رجایی‌شهر کرج)»؛ مطالعات جامعهشناختی شهری؛ سال 6، ش 20،  ص 99 تا 130. ##خدامرادی، طاهره و دیگران؛ «بررسی میزان تأثیر استفاده از فضای مجازی بر ارزش‌های خانواده (مطالعۀ موردی: معلّمان مقطع متوسطۀ سازمان آموزش و پرورش استان ایلام)»؛ فرهنگ ایلام؛ دورۀ 15، ش  44 و 45، ص 155 تا 167.
2. خدایاری، کلثوم و دیگران (1393)؛ «میزان و نوع استفاده از شبکه­های اجتماعی مجازی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد مشهد)»؛ فصلنامۀ پژوهش­های ارتباطی؛ سال 21، ش 1، پیاپی 77، ص 167 تا 192. ##رشیدپور، علی (1388)؛ «بررسی میزان مصرف کالاهای فرهنگی در بین دانش­آموزان شاهد استان لرستان»؛ مجلۀ مدیریت فرهنگی؛ ش 3 (6)، ص 55 تا 74. ##زارعی، بتول و نیما جعفری نویمی‌پور (1395)؛ «ترویج سبک زندگی ایرانی و اسلامی با استفاده از ظرفیت شبکه­های مجازی و اجتماعی»؛ فصلنامۀ علمی‌ترویجی اخلاق؛ س 6، ش 22، ص 219 تا 249. ##سلطانی‌فر، محمد و دیگران (1391)؛ «بررسی شیوه­های تبلیغات سیاسی در فضای مجازی ازنظر دانشجویان ارتباطات»؛ مطالعات رسانهای؛ سال 7، ش 16، ص 15 تا 28. ##شاملی، علی‌اکبر (1396)؛ «آسیب­های فردی فضای مجازی از منظر اخلاق اسلامی»؛ فصلنامۀ علمی‌ترویجی اخلاق؛ سال 7، ش 25، پیاپی 47، ص 11 تا 34. ##شاه­جعفری، طاهره و دیگران (1394)؛ «الگوی استفاده از اینترنت در طراحی برنامه‌های پس از مدرسه»؛ فصلنامۀ مطالعات میانرشته­ای در علوم انسانی؛ دورۀ 7، ش 2، ص 127 تا 147. ##13.عابدینی، صمد و قربان مولایی (1391)؛ «بررسی جامعه­شناختی رابطۀ سرمایه­های اجتماعی با میزان مصرف کالاهای فرهنگی در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی خلخال»؛ پژوهشنامۀ علوماجتماعی؛ سال 6، ش 3، ص 77 تا 95.
14.عابری، سامان (1386)؛ «جایگاه کالاهای فرهنگی در سبد خانوارهای ایرانی»؛ روزنامۀ سرمایه؛ ش 512، مورّخ 1/5/1386. ##15.غفاری هشجین، زاهد و دیگران (1394)؛ «شناسایی عوامل محیطی حوزۀ سیاسی و فرهنگی فضای مجازی برای جمهوری اسلامی ایران»؛ پژوهشنامۀ انقلاب اسلامی؛ سال 4، ش 16، ص 117 تا 136. ##16.فرزانه، سیف‌الله و راضیه فلاحتی شهاب‌الدینی (1394)؛ «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش به شبکه­های اجتماعی مجازی (مورد مطالعه: دانش­آموزان دختر متوسطۀ دورۀ دوم شهر بابل)»؛ دوفصلنامۀ مشارکت و توسعه اجتماعی؛ سال 1، ش 1، ص 1 تا 22. ##17.کاظمی، عباس (1387)؛ مطالعات فرهنگی، مصرف فرهنگی و زندگی روزمره در ایران؛ تهران: جهاد دانشگاهی. ##18.کفاشی، مجید؛ «بررسی تأثیر اینترنت بر ارزش­های خانواده»؛ فصلنامۀ علمی‌پژوهشی اجتماعی؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد