سیره پیشوایان در تربیت اخلاقی فرزندان هفت تا پانزده ساله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22081/jare.2025.71003.2012

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی سیره پیشوایان برای تربیت اخلاقی فرزندان 7 تا 15 سال صورت گرفته و به همین منظور، متون اسلامی (به ویژه متون روایی) با روش توصیفی‌تحلیلی و مبتنی بر رویکرد کاربردی بررسی شد. گردآوری و تحلیل روایات ناظر به این موضوع در سیره پیشوایان نشان می‌دهد که این دوره از بازه زمانی، منطبق با دومین مرحله از نظام تربیتی فرزندان یعنی مرحله آموزش است، تا خلق و خوی پسندیده را فرا گرفته و از کژی‌های خُلقی و رفتاری دوری گزینند. سیره پیشوایان برای تربیت اخلاقی فرزندان 7 تا 15 سال، شامل طیف متنوعی از روایات با آموزه‌های ارزنده است که برنامه‌ای جامع فراروی مربیان قرار می‌دهد. بر این اساس، لازمه دستیابی به تربیت اخلاقی این طیف از فرزندان، به ویژه قشر نوجوان، رعایت بایسته‌هایی اخلاقی است که مهمترین آنها، مدارا در آموزش تکالیف دینی به ویژه نماز است. همچنین تشویقِ متناسب و تنبیه سازنده همراه با اندرزِ به‌اندازه و راهنمایی به‌جا و پرهیز از سرزنش نزد دیگران و غفلت آگاهانه از خطاهای کوچک و ناخواسته آنان، نقش بسزایی در بهبود و توسعه رفتار مناسب ایشان خواهد داشت. افزون بر این، هم‌بازی شدن با آنان، همراه با محبت و احترام و خوش‏قولی، موجب هم‏زبانی با ایشان گشته و ارائه الگوهای مناسب، راهنمایی در انتخاب دوستان خوب و پاسخ درست‌ و ساده‌ به پرسش‌های دینی، آنان را در فراگیری و کشف آیین درست زندگی یاری خواهد رساند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Conduct of Religious Leaders in the Moral Education of Children Aged 7 to 15

نویسنده [English]

  • hosein javadinia
Department of Islamic Education Farhangian University Tehran Iran
چکیده [English]

The present study aims to investigate the conduct of religious leaders in the moral education of children aged 7 to 15. To this end, Islamic texts (particularly narrative sources) were examined using a descriptive-analytical method based on a practical approach. The collection and analysis of narrations related to this topic in the conduct of religious leaders indicate that this age range corresponds to the second stage of the child-rearing system, namely the education stage. During this stage, children learn commendable moral traits and avoid ethical and behavioral deviations. The conduct of religious leaders in the moral education of children aged 7 to 15 encompasses a diverse range of narrations with valuable teachings, providing educators with a comprehensive framework. Accordingly, achieving moral education for this group, particularly adolescents, requires adherence to certain ethical principles, the most significant of which is leniency in teaching religious duties, especially prayer. Furthermore, appropriate encouragement, constructive discipline accompanied by measured advice, timely guidance, avoiding reprimands in front of others, and consciously overlooking their minor and unintentional mistakes play a crucial role in improving and fostering their appropriate behavior. Additionally, engaging in play with them, coupled with affection, respect, and keeping promises, fosters a connection with them. Providing suitable role models, guiding them in choosing good friends, and offering clear and simple answers to their religious questions will assist them in learning and discovering the proper way of life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral education
  • conduct of religious leaders
  • educational system
  • religious teachings
  • adolescents
  1. منابع

    قرآن کریم.

    نهج ‌البلاغه.

    1. ابن‌ابى‌الحدید، عبدالحمید (1404ق)، شرح نهج ‌البلاغه، قم: انتشارات کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى.
    2. ابن‌ابیالدنیا، عبدالله (1410ق)، العیال، تحقیق نجم عبدالرحمن خلف، السعودیة: دار إبن القیم.
    3. ابن‌اشعث کوفى، محمد (بی‏تا)، الجعفریات، تهران: مکتبة نینوى الحدیثة.
    4. ابن‌سعد، محمد (1968م)، الطبقات الکبرى، تحقیق احسان عباس، بیروت: دار صادر.
    5. ابن‌شهرآشوب مازندرانى، محمد بن علی (1379ق)، مناقب آل‏أبی‌طالب، قم: مؤسسۀ انتشارات علامه.
    6. ابن‌الاثیر، المبارک بن محمد (1399ق)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، تحقیق: طاهر احمد الزاوى و محمود محمد الطناحی، بیروت: المکتبة العلمیة.
    7. ابن‌‌مالک، محمد بن عبدالله (بی‌تا)، ألفیة إبنمالک فی النحو و الصرف، مکه: دار التعاون.
    8. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان‏ العرب، بیروت: دار صادر.
    9. باقری، خسرو (1401)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه.
    10. بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق)، صحیح ‏البخاری، دمشق: دار طوق النجاة.
    11. برقی، احمد بن محمد (1371ق)، المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیة.
    12. پورشافعی، هادی و میثم غلام‌پور (1399)، اخلاق حرفه‌ای در تربیت، بیرجند: انتشارات دانشگاه بیرجند.
    13. تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1366)، غرر الحکم و درر الکلم، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
    14. جوادی آملی، عبدالله (1396)، مراحل اخلاق در قرآن، قم: اسراء.
    15. حر عاملى (1409ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسۀ آل ‌البیت.
    16. حرانى، حسن بن شعبه (1404ق)، تحف‏ العقول. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
    17. حسینی‌زاده، علی و محمد داودی (1397)، سیرۀ تربیتی پیامبر و اهلبیت. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    18. حلى، ابن‌فهد (1407ق)، عدّة الداعى، قم: دار الکتاب الاسلامى.
    19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، دمشق: الدار الشامیة.
    20. سیدنژاد، سیدرضی و نعمت‌‏الله یوسفیان (1400)، شیوه‏های مواجهۀ معصومین با مفاسد اخلاقی، قم: زمزم هدایت.
    21. صدوق، محمد بن علی (بی‏تا «الف»)، صفات الشیعة، تهران: اعلمى.
    22. صدوق، محمد بن علی (بی‏تا «ب»)، علل ‏الشرائع، قم: مکتبة الداورى.
    23. صدوق، محمد بن علی (1378ق)، عیون‏ أخبار ‏الرضا، تهران: جهان.
    24. صدوق، محمد بن علی (1413ق)، من ‏لایحضره ‏الفقیه، قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
    25. طبرسى، حسن بن فضل (1412ق)، مکارم الأخلاق، قم: شریف رضى.
    26. طریحی، فخرالدین بن محمد (1362)، مجمع البحرین، تهران: مکتبة المرتضویة.
    27. طوسی، محمد بن حسن (1365)، تهذیب ‏الأحکام، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    28. طیب، سید عبدالحسین‏ (1378)، أطیب البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران: اسلام.
    29. فتال نیشابورى، محمد بن حسن (بی‏تا)، روضة الواعظین، قم: رضی.
    30. کاردان، علی‌محمد، علی‌رضا اعرافی، ‌محمدجعفر پاک‌سرشت، علی‌اکبر حسینی و ‌حسین ایرانی (۱۳۸۴)، فلسفۀ تعلیم و تربیت، قم: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
    31. کراجکی، ابوالفتح (1410ق)، کنز الفوائد. قم: دار الذخائر.
    32. کلینی، محمد بن یعقوب (1365)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    33. گریوانی، مسلم (1399)، اصول و شیوه‌های تربیت توحیدی کودکان، قم: جمال.
    34. مجلسى، محمدباقر (1404ق)، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
    35. مطهری، مرتضی (1389)، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران: صدرا.
    36. منسوب به امام‌سجاد(ع) (1376)، الصحیفة السجادیة، قم: دفتر نشر الهادى.
    37. منسوب به امام‌رضا‌(ع) (1406ق)، فقه الرضا، مشهد: کنگرۀ امام رضا.
    38. مویس، دانیل و دیوید رینولدز (1384)، آموزش مؤثر، ترجمۀ محمدعلی بشارت و حمید شمسی‌پور، تهران: رشد.
    39. وکیلیان، منوچهر (1391)، روش‌ها و فنون تدریس، تهران: پیام نور.
    40. یعقوبی، احمد بن اسحاق (بی‌تا)، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.