تحلیل گفتمان اخلاقی کارآمدی خانواده در مطبوعات (مطالعه موردی: نشریه خانه خوبان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jare.2025.71289.2022

چکیده

بخش مهمی از رفتارهای انسانی را ارزش‌های اخلاقی متکی به آموزه‌های دینی و یا سنت‌های برگرفته از اجتماع شکل می‌دهند. در صورتی که بپذیریم خانواده ابتدائی‌ترین نهادی است که بر ارزش‌های اخلاقی بنا شده و مطبوعات به عنوان ابزاری برای تداعی این ارزش‌ها در خانواده‌اند، این پرسش نیز قابل طرح است که براساس مطالب ارائه در نشریه خانه خوبان در بازه زمانی سال‌های 95 تا 1400، چه صورت‌بندی گفتمانی از اخلاق با نگاه به کارآمدی خانواده قابل استخراج است؟ رویکرد در این پژوهش کیفی بوده و از روش تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف جهت بررسی 10 نمونه معرف استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد این نشریه، علی‌رغم استفاده از دیدگاه‌های روانشناختی اخلاق، ادبیات و شعر و تکیه بر آیات و روایات به طرح و تفسیر آن دسته از مفاهیم اخلاقی می‌پردازد که در زندگی روزمره همسران نقش تعیین‌کننده‌ دارد. در چارچوب این تحلیل، هدف نشریه ایجاد نظم اخلاقی در خانواده و تقویت هر عنصر اخلاقی است که موجب توسعه چنین نظمی می‌شود. همچنین، این تحلیل براساس نظریه گفتمان اخلاقی رالف پاتر ارائه‌دهنده ترکیبی از یک نظام اخلاقی چهار جزئی شامل اصول، قواعد، آرمان‌ها و ارزش‌های همبسته و معقولی است که به شکل‌گیری دیدگاه کلی نسبت به آنچه در خانواده باید به لحاظ اخلاقی اتفاق بیوفتد، کمک کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the ethical discourse of family efficiency in the press (Case study of Khaneh Khooban magazine)

نویسنده [English]

  • majid jafarian
Assistant Professor of the Institute of Islamic Sciences and Culture
چکیده [English]

An important part of human behavior is shaped by moral values based on religious teachings or traditions derived from society. If we accept that the family is the most primitive institution based on moral values and that the press is a tool for associating these values in the family, the question can also be raised: Based on the materials presented in the magazine Khaneh Khooban between 1995 and 1400, what discursive formulation of morality can be extracted with a view to the efficiency of the family? The approach in this research is qualitative and Norman Fairclough's discourse analysis method has been used to examine 10 representative examples. The findings show that this magazine, despite using psychological perspectives on morality, literature and poetry and relying on verses and narrations, deals with the presentation and interpretation of those moral concepts that play a decisive role in the daily lives of spouses. Within the framework of this analysis, the goal of the magazine is to create moral order in the family and strengthen every moral element that leads to the development of such order. Also, this analysis is based on Ralph Potter's moral discourse theory, presenting a combination of a four-part moral system including principles, rules, ideals, and coherent and reasonable values that have helped to form an overall view of what should happen morally in the family.

کلیدواژه‌ها [English]

  • 'Discourse analysis'
  • 'ethics'
  • 'efficiency'
  • 'family'
  • 'Khaneh Khooban magazine
  1. منابع

    1. پوریزدی، ‌رحمت (1397)، «سین مثل سپاس‌گزاری»، خانۀ خوبان، ش114، ص26-27.
    2. جهان‌گیرزاده، محمدرضا (1396)، «زن غرغرو، مرد موجه»، خانۀ خوبان، ش106، ص22-23.
    3. حیاتی، زهرا (1394)، «تحلیل رابطۀ گفتمان اخلاقی متن با شیوۀ بیان در دو اثر غلامحسین ساعدی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش37، ص117-146.
    4. حیدری، مجتبی (1395)، «ویژگی‌های شوهر خوب»، خانۀ خوبان، ش86،‌ ص62-63.
    5. رستگار خالد، امیر، ابوالفضل اقبالی و عاطفه خالقی (1399)، «بازنمایی گفتمان‌های خانواده در مجلات عامه‌پسند»، مطالعات فرهنگ-ارتباطات، دوره 21، ش49، ص93-122.
    6. رشکیانی، مهدی (1390)، «بررسی اثرگذاری رسانه‌های تصویری بر نهاد خانواده»، رسانه و خانواده، ش1، ص113-136.
    7. رضوی‌پور، سیدمحمدمهدی (1398)، «رسم خانواده‌داری»، خانۀ خوبان، ش124، ص 14-15.
    8. صادقی‌سرشت، علی (1397)، «کوه کاهی»، خانۀ خوبان، ش111، ص28-29.
    9. صالحی، علی‌محمد (1395)، «لاک خودپرستی»، خانۀ خوبان، ش87، ص50-51.
    10. عباسی، مهدی (1396)، «خیره به آینه»، خانۀ خوبان، ش100، ص67-68.
    11. فرانکفود، چاوا و دیوید نچمیاس (1381)، روش‌های پژوهش در علوم اجتماعی، ترجمۀ رضا فاضل لاریجانی و رضا فاضلی، تهران: سروش.
    12. فرقانی، محمدمهدی (1397)، راه دراز گذار: بررسی تحول گفتمان توسعه سیاسی در ایران (1287-1377)، تهران: انتشارات دانشگاه علامه.
    13. فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمۀ گروه مترجمان، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه.
    14. کاردانی، زهرا (1397)، «سرزنش‌ها و سرِزنش‌ها»، خانۀ خوبان، ش116، ص24-25.
    15. مظاهری، علی‌اکبر (1400)، «کیمیای قناعت در زندگی همسران»، خانۀ خوبان، ش138، ص53-54.
    16. نوری، نجیب‌الله (1396)، «چه همسر خوبی دارید!»، خانۀ خوبان، ش105، ص27-28.
    17. همایی، جلال‌الدین (1370)، دربارۀ معانی و بیان، به کوشش ماهدخت‌بانو همایی، تهران: هماذر.
    18. Aiken, H. D. (1962). Reason and Conduct. New York: Knopf.
    19. Brunkhorst, Hauke; Lafont, Cristina; Kreide, Regina (2017). Habermas Handbook. Columbia University Press.
    20. Deiitsch, Karl (1971). “On political theory and political action”. American Political Science Review, 65(1): 11-27.
    21. Potter, Ralph (1965). The structure of certain american Christian responses to the nuclear dilemma. Cambridge, Mass.: Harvard University.
    22. Potter, Ralph (1968). War and Moral Discourse. Richmond: John Knox Press.
    23. Potter, Ralph (1972). “The logic of moral argument”. pp. 93-114 in Paul Deats (ed.), Toward a Discipline of Social Ethics. Boston: Boston University Press.
    24. Rawls, John (1951). “Review of An Examination of The Place of Reason in Ethics by Stephen Toulmin”. Philosophical Review, 60: 572-580.