تحلیل تطبیقی رشد و مسئولیت اخلاقی از منظر مکاتب روان‌شناسی رشد، وظیفه‌گرایی اخلاقی و اخلاق فطری اسلامی: طراحی مدل کاربردی تربیت اخلاقی نوجوانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ادیان و مذاهب

2 عضو هیئت علمی گروه فلسفه اخلاق دانشگاه ادیان و مذاهب

10.22081/jare.2025.72653.2079

چکیده

پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–تطبیقی، به بررسی نسبت میان رشد اخلاقی و مسئولیت اخلاقی در سه سنت نظری برجسته پرداخته است: روان‌شناسی رشد (با تمرکز بر نظریات پیاژه و کولبرگ)، وظیفه‌گرایی اخلاقی (بر پایه فلسفه عملی کانت)، و اخلاق فطری اسلامی (با استناد به آرای علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی). هدف اصلی پژوهش، طراحی الگویی کاربردی برای تربیت اخلاقی نوجوانان با تلفیق مبانی نظری این مکاتب است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر مکتب تقدم مفهومی متفاوتی را مبنا قرار داده است: روان‌شناسی رشد، مسئولیت اخلاقی را نتیجه رشد شناختی–اجتماعی می‌داند؛ کانت، مسئولیت را پیش‌شرط رشد اخلاقی معرفی می‌کند؛ و اسلام، مسئولیت را برخاسته از فطرت الهی و هدایت وحیانی می‌بیند. نوآوری پژوهش در سنتز این دیدگاه‌ها و ارائه مدلی سه‌سطحی است که شامل رشد شناختی–اجتماعی، خودآیینی عقلانی، و هدایت فطرت معنوی می‌شود. این مدل با تلفیق روش‌های بیرونی و درونی‌سازی اخلاق، زیرساختی نظری و عملی برای پرورش نسلی مسئول، اخلاق‌مدار و بصیر فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Comparative analysis of moral development and responsibility from the perspective of developmental psychology, moral duty, and Islamic innate morality: Designing an applied model of moral education for adolescents

نویسندگان [English]

  • mohammad tabarsi 1
  • mortazi tabatabayi 2
1 University of Religions and Denominations
2 ozv cpeeyat elmi garveh felsefeh akhlagh daneshgah adian ve mozanpab
چکیده [English]

The present study, using an analytical-comparative approach, examines the relationship between moral development and moral responsibility in three prominent theoretical traditions: developmental psychology (focusing on the theories of Piaget and Kohlberg), moral deontology (based on Kant's practical philosophy), and Islamic innate ethics (based on the views of Allameh Tabataba'i and Ayatollah Javadi Amoli). The main goal of the study is to design an applied model for the moral education of adolescents by combining the theoretical foundations of these schools. The findings show that each school has a different conceptual precedence: developmental psychology considers moral responsibility to be the result of cognitive-social development; Kant introduces responsibility as a prerequisite for moral development; and Islam sees responsibility as arising from divine nature and revelational guidance. The innovation of the study lies in synthesizing these perspectives and presenting a three-level model that includes cognitive-social development, rational autonomy, and guidance of spiritual nature. By combining external methods and internalizing ethics, this model provides a theoretical and practical infrastructure for raising a responsible, ethical, and insightful generation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral development
  • moral responsibility
  • developmental psychology
  • Kantian deontology
  • Islamic innate morality
  • applied model
  • adolescent

مراجع

*قرآن کریم.
*نهج ‌البلاغه (مترجم: محمد دشتی).
افروز، غلامعلی. (۱۳۹۳). روان‌شناسی تربیتی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
امیر، مهدی؛ سفیری، نرگس. (۱۳۹۸). اخلاق در تربیت اجتماعی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پیاژه، ژان. (۱۳۶۶). روان‌شناسی کودک (مترجم: زینت توفیق). تهران: نشر نی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۵). مبانی مسئولیت حقوقی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
جوادی‌آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). معرفت و معنویت. قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله. (۱۳۹۰). تفسیر موضوعی قرآن کریم: مبادی اخلاق در قرآن. قم: اسراء.
دانش، جواد. (۱۴۰۲). ٰمفهوم‌شناسی مسئولیت اخلاقی، فصلنامۀ نقد و نظر، ۲۸(112)، صص 32-56. DOI: 10.22081/jpt.2024.68601.2109
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن (ج۱۷). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۶). المیزان فی تفسیر القرآن (ج۱). قم: جامعۀ مدرسین.
قائمی، علی. (۱۳۹۰). مسئولیت‌پذیری و تربیت دینی. قم: بوستان کتاب.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۴). انسان و سرنوشت. تهران: صدرا.
Brown, H. (2001). Responsibility and learning. New York: HarperCollins.
Crain, W. C. (1985). Theories of development: Concepts and applications. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Fischer, J. M. & Ravizza, M. (1998). Responsibility and control: A theory of moral responsibility. Cambridge: Cambridge University Press.
Kant, I. (1996). The Metaphysics of Morals (Translated by M. Gregor). Cambridge University Press.
Kant, I. (1997). Groundwork of the metaphysics of morals (Translated by M. Gregor). Cambridge: Cambridge University Press.
Kohlberg, L. (1981). The philosophy of moral development: Moral stages and the idea of justice. San Francisco: Harper & Row.
Lavy, S. (2020). A review of character strengths interventions in twenty-first-century schools: Their importance and how they can be fostered. Applied Research in Quality of Life, 15(2), pp. 573–596. https://doi.org/10.1007/s11482-018-9700-6
McKenna, M. & Coates, D. J. (2019). “Compatibilism”. In The Stanford Encyclopedia of Philosophy (E. N. Zalta, Ed., Winter 2019 Edition, 56 (3), pp. 233-246).
Narvaez, D. & Lapsley, D. K. (2009). Moral personality, identity, and character: An integrative framework. New York: Psychology Press.
O’Neill, O. (1989). Constructions of reason: Explorations of Kant’s practical philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
Piaget, J. (1965). The moral judgment of the child (Translated by M. Gabain). New York: Free Press.
Piaget, J. (1972). The psychology of the child. New York: Basic Books.
Santrock, J. W. (2018). Adolescence (16th edition). New York: McGraw-Hill Education.
Strawson, P. F. (2008). Freedom and resentment and other essays. London: Routledge.
Trzesniewski, K. H. & Donnellan, M. B. (2014). Development of self-regulation across the life span. In Handbook of developmental psychology (Vol. 2, pp. 601–621). New York: Wiley.
Van Inwagen, P. (1983). An Essay on Free Will. Oxford: Clarendon Press.
Wallace, R. J. (1994). Responsibility and the moral sentiments. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Watson, G. (1996). Two faces of responsibility. Philosophical Topics, 24(2), pp. 227–248.
Wood, A. W. (2008). Kantian ethics. Cambridge: Cambridge University Press.
 

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 22 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 24 مهر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار