رویکرد قرآن کریم به تجلی توحید در اخلاق معاشرت اجتماعی با تکیه بر تعالیم انبیاء-

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 حوزه علمیه-آموزش و پرورش

2 دانش آموخته دکتری دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران

3 :استادیار پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، قم، ایران .

10.22081/jare.2025.72624.2077

چکیده

اخلاق معاشرت از شاخه‌های اخلاق کاربردی است و نقش حیاتی در ایجاد و حفظ سلامت اجتماعی جامعه دارد. ویژگی اجتماعی بودن انسان و پیچیدگی مناسبات اجتماعی در عصر کنونی، اهمیت توجه به شیوه و نوع ارتباط با دیگران را دو چندان کرده است. فقدان الگوی ارتباطی مناسب می‌تواند مسائل و معضلات اجتماعی جبران ناپذیری را رقم بزند. بدیهی‌ست که یک الگوی ارتباط اجتماعی در صورتی موفق است که با ساختار فطرتِ توحیدی انسان همسو باشد. تنها خالق انسان و عالم به اسرار و ظرائف وجودی او، شأنیت شناخت جامع و دقیق چنین الگویی را دارد. انبیا الهی الگویی‌های هستند که خداوند برای انجام این رسالت خطیر برگزیده است. هدف مقاله حاضر، واکاوی گزاره‌های قرآن کریم به منظور کشف الگوی روشمند اخلاقی، به عنوان چارچوبی نظام‌مند برای تبیین تجلی توحید در اخلاق معاشرت است و از روش توصیفی تحلیلی با رویکرد استقرایی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق، بیانگر تجلی توحید و ارتباط دو سویه‌ی آن با اخلاق معاشرت در یک نظام فرایندی است که در سه سطح «شناختی» مانند معرفت به کرامت ذاتی و توکل، «عاطفی»، مانند محبت و همدلی و «کنشی» مانند مسئولیت‌پذیری، عدالت و صبر در اخلاق معاشرت اجتماعی تجلی می‌یابد و الگویی عملی برای تنظیم روابط اجتماعی در جامعه معاصر ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Holy Quran's Approach to the Manifestation of Monotheism in Social Ethics, Relying on the Teachings of the Prophets

نویسندگان [English]

  • mahdeiyh esprooz 1
  • Nasser Noormohammad 2
  • . Seyyed Ali Akbar Hosseini Ramandi 3
1 teacher
2 : PhD student, Bagher-ol-Ulum University, Qom, Iran
3 : Assistant Professor, Quranic Culture and Education Research Institute, Qom, Iran
چکیده [English]

Social ethics is a branch of applied ethics and plays a vital role in establishing and maintaining the social health of a community.The social nature of human beings and the complexity of social relations in the contemporary age have doubled the importance of paying attention to the manner and type of interaction with others. The lack of an appropriate communication model can lead to irreparable social issues and problems. It is evident that a model of social interaction is successful only if it is aligned with the structure of man's innate monotheistic nature . Only the Creator of mankind, who is aware of the mysteries and subtleties of his existence, possesses the competence for a comprehensive and precise understanding of such a model. The divine prophets are the models chosen by God for this crucial mission. The purpose of the present article is to analyze the propositions of the Holy Qur'an in order to discover a methodical ethical model as a systematic framework for explaining the manifestation of monotheism in social ethics. descriptive-analytical method with an inductive approach has been used. The research findings indicate the manifestation of tawhid and its bilateral relationship with social ethics within a procedural system. This manifestation occurs at three levels: the cognitive level (e.g., knowledge of inherent dignity and trust in God), the emotional level (e.g، love and empathy), and the behavioral level (e.g، responsibility, justice, and patience) in social ethics. It ultimately provides a practical model for regulating social relations in contemporary society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Tawhid (Monotheism)
  • Ethics
  • Social Interaction
  • Social Ethics
  • Prophets

مراجع

منابع
* قرآن کریم.
* نهج البلاغه (صبحی‌صالح).
 
اب‍ن‌‌اب‍ی‌ج‍م‍ه‍ور، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ زی‍ن‌ال‍دی‍ن‌. (1405ق). ع‍وال‍ی ‌ال‍ل‍ئ‍ال‍ی‌ ال‍غ‍ری‍زی‍ة‌ ف‍ی ‌الاح‍ادی‍ث‌ ال‍دی‍ن‍ی‍ة‌. قم: م‍طب‍ع‍ة‌ س‍ی‍دال‍ش‍ه‍دا علیه‌السلام.
ابن‌فارس‌، ‌­‌احمد. (1387). معجم المقاییس اللغة. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.
ابن­‌کثیر، اسماعیل. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم (محقق: محمدحسین شمس‌الدین). بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌منظور، محمد. (1414ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
انصاریان، حسین. (بی‌تا). تفسیر حکیم. قم‏: دار العرفان. ‏
پژوهشکدۀ تحقیقات اسلامى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى. (1387). معارف قرآن (چاپ چهارم‏). تهران: ادارۀ آموزش عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.‏
تمیمی‌آمدى، عبد الواحد. (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‏.‏ قم: دفتر تبلیغات‏ اسلامی.
جوادی‌آملی، عبدالله. (1375). تفسیر تسنیم (چاپ سوم). قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله. (1388). دروس تفسیر (تفسیر سورۀ مریم، جلسۀ 26)، در: وبگاه بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء (https://esra.ir).
جوادی‌آملی، عبدالله. (1390). جامعه در قرآن (چاپ سوم). قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله. (1395). دروس تفسیر (تفسیر سورۀ ق، جلسۀ 18)، در: وبگاه بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء (https://esra.ir).
حاجی‌رحیمی، طاهره؛ محیطی‌اردکانی، علی. (1401). تأثیر اعتقاد به توحید در خالقیت بر اخلاق اجتماعی از منظر علامه مصباح‌یزدی. فصلنامۀ پژوهش‌نامۀ اخلاق، 15(58)، صص 117-134.
حرانى، ابن‌شعبه. (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول(ص) (چاپ دوم)‏. قم‏: جامعۀ مدرسین.
حسینی‌خامنه‌ای، سید علی. (1397). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن (چاپ شانزدهم). تهران: انتشارات مؤسسۀ ایمان جهادی.
حسینى‌همدانى، سید محمد. (1404ق). انوار درخشان‏ (محقق:‌ محمدباقر بهبودى)‏. تهران: کتاب‌فروشى لطفى.
حلبی، علی‌اصغر. (1366). دانشنامۀ عمومی. تهران: انتشارات مؤسسۀ پیک و ترجمه و نشر.
خرمشاهى، بهاءالدین؛­ انصارى، مسعود. (1376). پیام پیامبر.­ تهران: منفرد.
خوانسارى، جمال‌الدین. (1366). شرح بر غرر الحکم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران‏.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه (چاپ دوم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راغب‌اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. لبنان، سوریه: دار‌ العلم، الدار الشامیة.
رالز، جان. (1386). از نظریۀ عدالت تا لیبرالیسم سیاسی (مترجم: احمد واعظی، چاپ دوم)، قم: بوستان کتاب.
رسولى‌محلاتى،‏ سید هاشم. (بی‌تا). ارشاد (چاپ دوم‏). تهران: اسلامیه‏.
سیوطى، عبدالرحمان. (1404ق). الدرالمنثور فى تفسیر المأثور. قم‏: کتابخانۀ مرعشى‌نجفى‏.
صدوق، محمد بن علی. (1378ق). عیون أخبار الرضا(ع)‏. تهران: جهان.‏
طباطبایى، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان فى تفسیر القرآن‏ (چاپ دوم-پنجم)‏. قم‏: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم‏، اسماعیلیان.
طبرسی، رضی‌الدین. (بی‌تا). مکارم الاخلاق (محقق: محمد الحسین الاعلمی). بی‌جا: مؤسسة الأعلمی ‌للمطبوعات.
طبرسی، فضل­. (‏1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن (محقق: محمدجواد بلاغى‏، چاپ سوم)‏. تهران‏: ناصرخسرو‏.
طبرى، محمد. (1412ق‏). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة‏.
طوسی، نصیرالدین. (1413ق). ­اخلاق ناصری. تهران: انتشارات علمیه اسلامیه.
فخر رازی، محمد. (1420ق‏). مفاتیح الغیب (چاپ سوم‏). بیروت‏: دار احیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل. (1409ق). العین‏ (چاپ دوم‏). قم‏: هجرت.
فیض‌کاشانی، محمد. (1415ق). تفسیر صافی. تهران: الصدر.
 فیومى، احمد. (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی‌. بیروت: مکتبه العلمیة.
کاویانی، محمد؛ پناهی، علی‌احمد. (1395). روان‌شناسی در قرآن (چاپ ششم). قم: انتشارات حوزه و دانشگاه.
مجتبوى، سید جلال‌الدین. (1377). علم اخلاق اسلامى (ترجمۀ جامع السعادات) (چاپ چهارم). تهران: حکمت‏.
مجلسی، محمدباقر. (1362). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة ­الأطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محمود، عبدالحلیم. (بی‌تا). فی رحاب الکون مع الانبیاء و الرسل (چاپ سوم). بی‌جا: دار المعارف.
مصباح‌یزدی، محمدتقی. (1380). فلسفه اخلاق (محقق: احمدحسین شریفی). قم: مؤسسۀ ‌انتشارات امیرکبیر.
مصباح‌یزدی، محمدتقی. (1382). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی‌وپژوهشی امام‌خمینی(ره).
مصباح‌یزدی، محمدتقی. (1392). اخلاق در قرآن (چاپ دوم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی‌وپژوهشی امام‌خمینی(ره).
مطهری، مرتضی. (1377). زندگی جاوید و حیات اخروی. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1392). آزادی معنوی (چاپ پنجاه‌وهشتم). تهران: صدرا.
معین، محمد. (1381). فرهنگ فارسی. تهران: فردوس.
مغنیه، محمدجواد. (1424­ق). تفسیر الکاشف‏. تهران‏: دار الکتب الإسلامیة.
مکارم‌شیرازى، ناصر. (1377). اخلاق در قرآن‏. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب(ع).
نراقی، احمد. (1377). معراج السعادة (چاپ پنجم‏). قم: هجرت‏.
نصرتی، شعبان. (1396). معناشناسی قلب در قرآن. قم: فروغ فردا.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 24 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 08 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 آبان 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار