الگوی عزت‌نفس‌ در مواجهه با تعارض‌های اخلاقی محیط کار: تحلیل اخلاق کاربردی بر مبنای آموزه‌های قرآنی و نظریات روان‌شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری الهیات، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

2 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.

3 استادیارگروه علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

4 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

در محیط‌های کاری معاصر، کارکنان و مدیران به‌طور فزاینده‌ای با تعارض‌های اخلاقی مواجه‌اند؛ تعارض‌هایی که در قالب مصلحت‌اندیشی سازمانی، همرنگی با هنجارهای نانوشته، ترس از طرد، نگرانی از آینده شغلی یا منافع تیمی، فرد را به عدول تدریجی از اصول اخلاقی سوق می‌دهند. بسیاری از رویکردهای رایج، بر سازوکارهای بیرونی نظیر قانون، نظارت یا کنترل پیامدهای رفتاری تمرکز کرده‌اند؛ حال آنکه شواهد نشان می‌دهد مقاومت اخلاقی پایدار در «فضای خاکستری تصمیم‌گیری سازمانی» بیش از هر چیز نیازمند بنیانی درونی و هویتی است. این پژوهش با رویکرد اخلاق کاربردی و با بهره‌گیری از آموزه‌های قرآن و منابع حدیثی، «عزت نفس» را به‌عنوان ظرفیت اخلاقیِ درونی برای مواجهه فعال با تعارض‌های اخلاقی محیط کار تحلیل می‌کند. بر اساس تحلیل مقایسه‌ای میان مؤلفه‌های عزت نفس در متون دینی و مفاهیم روان‌شناختی مرتبط، الگوی عزت‌نفس‌محور به‌عنوان چارچوبی هنجاری–عملیاتی پیشنهاد می‌شود که عزت نفس را نه احساس خودبسندگی یا برتری‌طلبی، بلکه ادراک خودارزشمندی مبتنی بر کرامت انسانی و اتکای آگاهانه بر قدرت الهی تعریف می‌کند. مؤلفه‌هایی چون خودآگاهی اخلاقی، هدفمندی، خودمسؤولی، شجاعت اخلاقی، ایفای نقش اجتماعی و پایبندی به معیارهای الهی عناصر اصلی این چارچوب را تشکیل می‌دهند. نتیجه تحلیل نشان می‌دهد این الگو می‌تواند زمینه‌ساز مقاومت اخلاقی آگاهانه، تصمیم‌گیری مسئولانه و کنش کریمانه در مواجهه با تعارض‌های اخلاقی محیط کار باشد و قابلیت کاربست مستقیم در اخلاق سازمانی و تربیت اخلاقی حرفه‌ای را دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Self-esteem model in dealing with ethical conflicts in the workplace: An analysis of applied ethics based on Quranic teachings and psychological theories

نویسندگان [English]

  • Mohammad Torkan 1
  • hossein khoshdel 2
  • Mohammad Nasehi 3
  • Ali Banaeian Esfahani 4
1 PhD student in Theology, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
3 Department of Quran and Hadith Sciences, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran
4 Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Isfahan University, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

In contemporary workplaces, employees and managers are increasingly faced with ethical conflicts; conflicts that lead individuals to gradually deviate from ethical principles in the form of organizational expediency, conformity to unwritten norms, fear of rejection, concern for career future, or team interests. Many common approaches have focused on external mechanisms such as law, supervision, or control of behavioral consequences; however, evidence shows that sustainable ethical resistance in the "gray space of organizational decision-making" requires an internal and identity foundation more than anything else. This research, with an applied ethics approach and utilizing the teachings of the Quran and Hadith sources, analyzes "self-esteem" as an internal moral capacity for actively confronting ethical conflicts in the workplace. Based on a comparative analysis of the components of self-esteem in religious texts and related psychological concepts, the self-esteem-based model is proposed as a normative-operational framework that defines self-esteem not as a sense of self-sufficiency or superiority, but as a perception of self-worth based on human dignity and conscious reliance on divine power. Components such as moral self-awareness, purposefulness, self-responsibility, moral courage, playing a social role, and adherence to divine standards constitute the main elements of this framework. The results of the analysis show that this model can provide the basis for conscious moral resistance, responsible decision-making, and generous action in the face of ethical conflicts in the workplace and has the potential for direct application in organizational ethics and professional moral education.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Self-esteem
  • applied ethics
  • ethical conflict
  • organizational ethics
  • human dignity
  • ethical self-awareness
  • Islamic teachings

مراجع

 
قرآن کریم
نهج ‌البلاغه
جوادی‌آملی، عبداللّه. (1385). کرامت در قرآن. قم: نشر اسراء.
سلاجقه، حسین. (1397). اخلاق حرفه‌ای در سازمان‌ها. تهران: انتشارات سمت.
طباطبائی، سید محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1368). انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا.
نجاتی، محمدعثمان. (1381). روان‌شناسی و دین. تهران: انتشارات سمت.
Annas, J. (2011). Intelligent virtue. Oxford University Press.
Aquino, K., & Reed, A. II. (2002). The self‑importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), pp. 1423-1440. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.6.1423.
Bandura, A. (2016). Moral disengagement: How people do harm and live with themselves. Worth Publishers.
Bazerman, M. H., & Tenbrunsel, A. E. (2011). Blind spots: Why we fail to do what’s right and what to do about it. Princeton University Press.
Blasi, A. (2004). Moral functioning: Moral understanding and personality. In D. K. Lapsley & D. Narvaez (Eds.), Moral development, self, and identity (pp. 335-347). Lawrence Erlbaum Associates.
Crocker, J., & Park, L. E. (2004). The costly pursuit of self‑esteem. Psychological Bulletin, 130(3), pp. 392-414.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self‑determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), pp. 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01.
Hannah, S. T., Avolio, B. J., & May, D. R. (2011). Moral courage, moral efficacy, and moral ownership. Journal of Business Ethics, 97, pp. 555-573. https://doi.org/10.1007/s10551-011-0814-8.
Jennings, P. L., Mitchell, M. S., & Hannah, S. T. (2015). The moral self: A review and integration of the literature. Journal of Applied Psychology, 100(1), pp. 1-26. https://doi.org/10.1037/a0038311.
Kant, I. (2012). Groundwork of the metaphysics of morals (M. Gregor & J. Timmermann, Eds. & Trans.). Cambridge University Press. (Original work published 1785).
Kidder, R. M. (1995). How good people make tough choices: Resolving the dilemmas of ethical living. HarperCollins.
Kish‑Gephart, J. J., Harrison, D. A., & Treviño, L. K. (2010). Bad apples, bad cases, and bad barrels: Meta‑analytic evidence about sources of unethical decisions at work. Journal of Applied Psychology, 95(1), pp. 1-31. https://doi.org/10.1037/a0017103.
McCullough, M. E., & Willoughby, B. L. B. (2009). Religion, self‑regulation, and self‑control. Psychological Bulletin, 135(1), pp. 69-93. https://doi.org/10.1037/a0014213.
Moore, C., Detert, J. R., Treviño, L. K., Baker, V., & Mayer, D. M. (2012). Why employees do bad things: Moral disengagement and unethical organizational behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 117(1), 1-15. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2011.08.003
Moore, C., & Gino, F. (2015). Ethically adrift: How others pull our moral compass from true north. Research in Organizational Behavior, 35, pp. 53-77. https://doi.org/10.1016/j.riob.2015.10.001.
Orth, U., & Robins, R. W. (2014). The development of self‑esteem. Current Directions in Psychological Science, 23(5), pp. 381-387. https://doi.org/10.1177/0963721414547414.
Palanski, M. E., & Yammarino, F. J. (2009). Integrity and leadership: Clearing the conceptual confusion. The Leadership Quarterly, 20(3), pp. 405-420. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2009.03.008
Rest, J. R., Narvaez, D., Bebeau, M. J., & Thoma, S. J. (1999). Postconventional moral thinking: A neo‑Kohlbergian approach. Lawrence Erlbaum Associates.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self‑determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Sekerka, L. E., & Bagozzi, R. P. (2007). Moral courage in the workplace. Journal of Business Ethics, 75, pp. 135-149. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9230-7.
Tangney, J. P., Stuewig, J., & Martinez, A. G. (2014). Two faces of shame: The roles of shame and guilt in psychopathology. Annual Review of Clinical Psychology, 10, pp. 449-476. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032813-153734.
Tenbrunsel, A. E., & Messick, D. M. (2004). Ethical fading: The role of self‑deception in unethical behavior. Social Justice Research, 17(2), pp. 223-236.
Treviño, L. K., den Nieuwenboer, N. A., & Kish‑Gephart, J. J. (2014). (Un)ethical behavior in organizations. Annual Review of Psychology, 65, pp. 635-660. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-14374.
Treviño, L. K., & Nelson, K. A. (2021). Managing business ethics: Straight talk about how to do it right (8th ed.). Wiley.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 26 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری: 26 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 27 اسفند 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار