چالش های اخلاق حرفه ای اساتید در کلاس های معارف

کردی, زهرا; موسوی نسب, سیدمحمدصادق

doi:10.22081/jare.2026.72988.2088

چالش های اخلاق حرفه ای اساتید در کلاس های معارف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ مدرسی اخلاق اسلامی قم ایران

² دکتری روان‌شناسی تربیتی دانشکده مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی

10.22081/jare.2026.72988.2088

چکیده

پژوهش حاضر با رویکردی نظری–تحلیلی، به واکاوی چالش‌های اخلاق حرفه‌ای اساتید دروس معارف اسلامی در نظام آموزش عالی ایران می‌پردازد. دروس معارف اسلامی از حیث پیوند باایمان، معنویت و تربیت اخلاقی، جایگاهی ممتاز در میان دیگر دروس دانشگاهی دارند و رفتار استادان در این حوزه، مستقیماً بر باور و منش اخلاقی دانشجویان اثرگذار است. باوجود مطالعات متعدد در زمینهٔ آسیب‌شناسی آموزشی، بررسی منسجم رفتار اخلاقی استادان و سازوکارهای تربیتی آنان کمتر انجام شده است. هدف پژوهش، تبیین سطوح فردی، فرهنگی، آموزشی و مدیریتی چالش‌های اخلاقی و ارائه الگوی نظری برای ارتقای اخلاق حرفه‌ای است. این مطالعه با تحلیل کیفی پژوهش‌های میدانی و منابع علمی معتبر، چالش‌هایی چون استمرار روش‌های سنتی تدریس، تحمیل دیدگاه‌های جزم‌اندیشانه، بی‌عدالتی در ارزیابی، بی‌اعتنایی به پرسشگری و فقدان نظام نظارت اخلاقی را شناسایی و در قالب مدل تحلیلی تفسیر کرده است. نتایج نشان می‌دهد ضعف ارتباط اخلاقی میان استاد و دانشجو مهم‌ترین مانع تحقق اهداف تربیتی دروس معارف است. در پایان تأکید می‌شود پایداری اخلاق حرفه‌ای نیازمند نهادینه‌سازی آموزش اخلاقی، بازطراحی نظام ارزیابی و احیای گفت‌وگوی عقلانی مبتنی بر ایمان و کرامت انسانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مطالعات اخلاق کاربردی

عنوان مقاله [English]

Challenges of professional ethics for teachers in education classes

نویسندگان [English]

zahra kordi ¹
Sayyed mohammad sadeq Moosavi nasab ²

¹ Islamic Ethics School, Qom, Iran

² PhD in Educational Psychology Faculty of Imam Khomeini Educational and Research Institute

چکیده [English]

The present study, employing a theoretical–analytical approach, explores the professional ethical challenges faced by instructors of Islamic Ma‘aref (Religious Studies) courses within Iran’s higher education system. Owing to their inherent connection with faith, spirituality, and moral education, Ma‘aref courses hold a distinctive position among university subjects, and the ethical conduct of their instructors directly influences students’ beliefs and moral dispositions. Despite numerous studies on pedagogical issues, a coherent examination of professors’ ethical behavior and their moral‐educational mechanisms has been rarely undertaken.

The aim of this research is to elucidate the individual, cultural, educational, and managerial dimensions of ethical challenges and to propose a theoretical framework for strengthening professional ethics. Through qualitative analysis of field studies and reliable scholarly sources, the study identifies key problems such as the persistence of traditional teaching methods, the imposition of dogmatic viewpoints, injustice in assessment, disregard for students’ inquiry, and the absence of ethical supervision. These factors have been interpreted through an analytical model.

Findings indicate that weak moral communication between professors and students constitutes the primary barrier to achieving the formative goals of Ma‘aref education. Finally, the study emphasizes that the sustainability of professional ethics requires institutionalizing moral education, redesigning the evaluation system, and reviving rational dialogue founded on faith and human dignity.

کلیدواژه‌ها [English]

Professional Ethics
Islamic Ma‘aref Professors
Higher Education
Moral Education
Ethical Challenges

مراجع

فهرست منابع

اسدی ارزنه‌گی، زهرا. (۱۴۰۳). روش‌های تدریس مؤثر در کلاس‌های الهیات و معارف اسلامی. در: اولین همایش ملی علوم ‌انسانی با رویکرد نوین، صص ۵۴۷۷–۵۴۷۹.

اعتمادی‌فر، سیدمهدی. (۱۳۹۶). پژوهشی در باب دانشگاه از منظر دانشجویان. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

امینی، محمد؛ رحیمی، حمید؛ صمدیان، زهره. (۱۳۹۲). تحلیل و ارزیابی موانع اثر‌بخشی دروس معارف اسلامی (مطالعۀ موردی دانشگاه علوم پزشکی کاشان). مجلۀ توسعه آموزش در علوم پزشکی، (۱۰)، صص13-21.

حسینی کریمی، سیدباقر؛ ضابط‌پور کاری، غلامرضا. (۱۳۹۹). تأثیر آموزش دروس معارف اسلامی بر نگرش و انگیزش دینی دانشجویان (مطالعهٔ موردی دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل). پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ۲۴(۲)، صص 255-280.

دهقانی، علی‌اصغر؛ نصر اصفهانی، احمدرضا؛ مشکات، عبدالرسول. (۱۴۰۲). بررسی ضرورت ارائۀ دروس معارف اسلامی در مقطع کارشناسی دانشگاه‌ها. نشریۀ علمی‌پژوهشی در مسائل تعلیم‌وتربیت اسلامی، (۵۹)، صص 91-112.

رفیعی بلداجی، حمیده و همکاران. (۱۳۹۸). اخلاق دانشگاهیان. تهران: رشد فرهنگ.

سلیمی، محمد. (۱۳۹۲). پدیدۀ دگماتیسم دینی‌مذهبی و مواجهه با آن از منظر قرآن و روایات. دانشکدۀ اصول ‌دین واحد تهران، صص 1-128.

صادقی، رضا؛ قاسمی، محدثه؛ امیدوار، امیرحسین. چالش‌های اعتلای تربیت اخلاقی دانشجویان و اثرات منفی آن بر عملکرد تحصیلی فرد (مطالعهٔ موردی دانشگاه علوم پزشکی). فصلنامۀ علمی‌پژوهشی طب و تزکیه، (۴)، صص 201-214.

صفری شالی، رضا؛ قوی، نیره؛ اسلامی، مجتبی. (۱۴۰۳). چالش‌های اثر‌بخشی دروس معارف اسلامی در دانشگاه‌ها (مطالعۀ کیفی‌میدانی). فرهنگ در دانشگاه اسلامی، (4)، صص ۸۸-۴۹.

شاه‌طالبی، سمیه؛ تصدیقی، فروغ؛ نصر، احمدرضا. (۱۳۹۴). شما باید بدانید، چالش‌های تدریس در دانشگاه چیست؟!. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، (۴۴)، صص 15-25.

طاهری حاجی‌وند، عادل. (۱۳۹۹). استاد فقط معلم نیست؛ مربی هم هست. قم، دفتر نشر معارف قم.

طولابی، زینب. (۱۳۹۶). رابطۀ سواد اخلاقی، تعامل استاد/دانشجو و توانمندسازی روان‌شناختی دانشجویان. اخلاق در علوم و فناوری، (۱)، صص 1-9.

فانی، مهدی؛ عبدالجباری، مرتضی؛ اسماعیلی، مصطفی؛ کرمخانی، مرضیه. (۱۳۹۴). بررسی نقش اساتید معارف اسلامی در ارتقای سلامت اخلاقی دانشجویان. پژوهش در دین و سلامت، (۴)، صص 56-62.

فیروزی، رضا. (۱۳۹۴). آسیب‌شناسی دروس و جایگاه استادان معارف اسلامی با توجه‌ به دیدگاه‌های دانشجویان علوم پزشکی ارومیه در دوره‌های دکترای حرفه‌ای. فصلنامۀ مطالعات معرفتی در دانشگاه‌های اسلامی، (2)، صص 151-172.

قربانی، هاشم؛ ابوالحسنی نیارکی، فرشته. (۱۳۹۹). الگوی مقایسه‌ای؛ راهکارهای کارآمد برای تدریس دروس معارف اسلامی در دانشگاه‌ها در ساحت تبیین و دفاع از آموزه‌های اسلامی. فصلنامۀ علمی تربیت اسلامی، (۳۱)، صص 127-148.

کاظم‌خانی، حبیب‌اللّه. (۱۴۰۰). ویژگی‌های شناختی و رفتاری مؤثر بر عملکرد اساتید گروه معارف اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، (۸۹)، صص 1077-1094.

کهنوجی، مرضیه. (1394). تجلی ابعاد تربیت اخلاقی در رفتار اعضای هیئت علمی دانشگاه. اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، (6)، صص 83-89.

گل‌محمدی، رستم و همکاران. (۱۳۹۹). اخلاق در آموزش دانشگاهی، قم: دفتر نشر معارف.

گل‌پرور، محسن. (۱۳۹۴). نقش اخلاق تحصیلی در رابطۀ عدالت و بی‌عدالتی آموزشی با فریب‌کاری تحصیلی؛ مدل معادلۀ ساختاری. فصلنامۀ علمی‌پژوهشی روان‌شناسی تربیتی، (۳۷)، صص 51-67.

غلامی گنجوی، عبداللّه؛ شمسایی، مریم. (۱۳۹۸). شناخت آسیب‌ها و راهکارهای کارآمدی دروس معارف اسلامی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز. فصلنامۀ مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، (۳)، صص 419-423.

ملکی، حسن. (۱۴۰۳). درآمدی بر نظریهٔ تعلیم‌وتربیت در بیانات حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.

مرادی دولیسکانی، مرتضی. سعیدی رضوانی، محمد؛ کرمی، مرتضی؛ خندقی، مقصود امین. (۱۳۹۵). شناسایی استانداردهای مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای تدریس استادان دروس معارف اسلامی. نشریۀ فرهنگ در دانشگاه اسلامی، (۲۱)، صص 473-494.

محمدی، محمود. (۱۴۰۲). بررسی مسائل آموزش دروس معارف اسلامی در دانشگاه فرهنگیان. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، (۲)، صص 18-26.

محمدی، مرضیه؛ دویران، زهرا؛ صالحی، نگین؛ ادهمی بابامیری، محمد. (۱۴۰۳). نقش مهارت‌های تدریس در ایجاد محیط یادگیری فعال و مؤثر. فصلنامۀ تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش‌وپرورش، (21)، صص 45-57.