(تحلیل الگوی اخلاق خانوادگی امام خمینی(ره) در بستر انقلاب اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی (ره)، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تهران مدرس دانشگاه فرهنگیان

10.22081/jare.2025.73433.2109

چکیده

نوشتار حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و ابزار از نوع کتابخانه‌ای-اسنادی با هدف تبیین الگوی اخلاق خانوادگی امام خمینی (ره) و تبیین تعامل آن با بستر انقلاب اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، واکاوی این موضوع است که چگونه الگوی اخلاق خانوادگی امام، در شرایط پرالتهاب سیاسی تداوم یافته است. بر اساس یافته‌های پژوهش، الگوی اخلاق خانوادگی امام، نظامی چندبعدی و متشکل از ساحت‌های گوناگون بوده که در شرایط سخت سیاسی و اجتماعی ادامه یافته است. این الگو، تصویری از تلفیق عبودیت، عاطفه و مسئولیت اجتماعی را ارائه می‌دهد که می‌تواند به‌عنوان الگویی نظام‌مند جهت نظریه‌پردازی پیرامون خانواده تراز انقلاب اسلامی مورد بهره‌گیری قرار گیرد. الگوی خانوادگی امام در تعاملی اثرگذار با انقلاب اسلامی قرار داشت؛ به‌گونه‌ای که خانواده، پناهگاه و منبع تاب‌آوری ایشان در مبارزه بود و در مقابل، امام خانواده را به پایگاهی برای تربیت نسل انقلابی، اجرای مسئولیت‌های اجتماعی و تبدیل دارایی‌های شخصی به سرمایه اجتماعی تبدیل کرده بود. این الگو، خانواده تراز انقلاب اسلامی را به نهادی فعال، آگاه و تاب‌آور در خدمت آرمان‌های بزرگ تعریف می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Imam Khomeini's (RA) family ethics model in the context of the Islamic Revolution

نویسنده [English]

  • Mohamad Ghodrati
Ph.D. Graduate, Jurisprudence and Fundamentals of Law and Imam Khomeini's, Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study employs an analytical-descriptive method and utilizes library-documentary tools, aiming at elucidating Imam Khomeini’s (may God have mercy upon him) model of family ethics and explaining its interaction with the context of the Islamic Revolution. The central question of the research examines how the Imam’s model of family ethics persisted amid intense political turbulence. According to the findings, Imam Khomeini’s family ethics constituted a multidimensional system composed of various domains that continued to function under harsh political and social circumstances. This model presents an image of the integration of servitude to God, affection, and social responsibility - an integration that can serve as a systematic framework for theorizing about the exemplary family suited to the Islamic Revolution. Imam Khomeini’s family model interacted profoundly with the Islamic Revolution: the family acted as his refuge and source of resilience during the struggle, and in turn, the Imam transformed the family into a base for the upbringing of a revolutionary generation, the implementation of social responsibilities, and the conversion of personal assets into social capital. This model defines the exemplary family of the Islamic Revolution as an active, conscious, and resilient institution in service of lofty ideals

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Khomeini
  • Family Ethics
  • Islamic Revolution
  • Family Letters
  • Educational Model

فهرست منابع

* القرآن الکریم
ابن‌مسکویه، احمدبن‌محمد. (بی‌تا). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق. قم: انتشارات بیدار.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم‌بن‌علی. (1416ق). لسان العرب (چاپ اول). بیروت: دارالصادر.
اصفهانی، محمدمهدی. (1388). آیین تندرستی. تهران: تندیس.
الهامی‌نیا، علی‌اصغر. (1386). سیرۀ اخلاقی‌تربیتی امام‌خمینی. قم: زمزم هدایت.
بستانی، فوادافرام. (1375). فرهنگ ابجدی الفبایی عربی-فارسی: ترجمۀ کامل المنجد الابجدی (ترجمۀ مهیار، چاپ اول). تهران: اسلامی.
پناهی، علی احمد. (1392). مهارت‌های زندگی ویژۀ متأهلین، قم: دفتر نشر معارف.
ثقفی، علی. (1393). بانوی انقلاب خدیجه‌ای دیگر (زندگی‌نامۀ سرکار خانم خدیجه ثقفی همسر امام‌خمینی). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
جان‌نثاری، حسینعلی؛ واعظی، سیدحسین. (1398). نقش الگوهای اخلاقی در تربیت اجتماعی از منظر قرآن کریم. فصلنامۀ علوم قرآن و حدیث، 2(51)، صص 75-96. Doi: 10.22067/NAQHS.V51I2.68445
جهان بین، فرزاد. (۱۳۹۱). مؤلفه‌های کلیدی در ساخت جامعۀ تراز انقلاب. فصلنامۀ پژوهش‌های انقلاب اسلامی. (1)3، صص 134-116.
خامنه‌ای، علی. (1394). مجموعۀ بیانات آیت‌اللّه‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) دربارۀ شخصیت امام‌خمینی. تهران: مؤسسۀ پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
 خمینی، روح‌اللّه. (1392).‌ دروس تفسیر سورۀ حمد جهاد اکبر یا مبارزه با نفس نامه‌های اخلاقی‌عرفانی (چاپ اول)، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
خمینی‌، روح‌اللّه. (1387«الف»). جایگاه زن در اندیشۀ امام‌خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
خمینی‌، روح‌اللّه. (1387«ب»)، تهذیب نفس و سیر و سلوک از دیدگاه امام‌خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
خمینی‌، روح‌اللّه. (1389). صحیفۀ امام (چاپ پنجم). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
دریایی، محمّد رسول. (1399). دانشنامۀ طبی مسائل زنان در پرتو طب ایرانی. تهران: سفیر ارهال.
دری نجف‌آبادی، قربانعلی. (1395). زن، خانواده و جامعه. اراک: دانشگاه اراک.
دلشاد تهرانی، مصطفی. (1395). خلاصۀ سیرۀ نبوی «منطق عملی». تهران: دریا.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن (چاپ اول). بیروت: دار القلم.
رجایی، غلامعلی. (1392). برداشت‌هایی از سیرۀ امام‌خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
ستوده، امیررضا. (1380). پابه‌پای آفتاب (چاپ اول). تهران: پنجره.
سعادتمند، رسول. (1389). درس‌هایی از امام: اخلاق در خانواده. تهران: تسنیم.
شهریاری،روح‌اللّه. (1402). مبانی و اصول رشد اخلاقی خانوادۀ تراز تمدن نوین. مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی. 5(3)، صص 212-231.
طباطبایی، فاطمه. (1387). یک ساغر از هزار: سیری در عرفان امام‌خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
علیزاده، مهدی. (1389). اخلاق اسلامی: مبانی و مفاهیم. قم: دفتر نشر معارف.
عیسی‌زاده، عیسی. (1392). رفتارشناسی امام‌خمینی6 با همسر. فصلنامۀ ره‌توشه. (119)، صص 237-249.
فاضل استرآبادی، محمد. (1387). خاطرات. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فایضی، علی. (1377). نگاهی چندباره به مبانی تربیت، روش‌ها و اخلاق اسلامی. تهران: مسعی.
فوزی تویسرکانی، یحیی. (1390). اندیشۀ سیاسی امام‌خمینی6. قم: دفتر نشر معارف.
قطب، محمد. (1379). انسان، مادی‌گری و اسلام. تهران: کلبه شروق.
قرشی، علی‌اکبر. (1371). قاموس قرآن (چاپ ششم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کاظم نژاد، مهری. (1397). آسیب‌شناسی اجتماعی نقش همسری و مادری زنان با رویکرد اسلامی. قم: جامعه‌الزهراh.
کاظمی، اقدس. (1387). دربارۀ تربیت فرزندان. قم: مثلث عشق.
کاویانی، مصطفی. (1391). مهارت همسرداری و رعایت حقوق زناشویی. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مجیدی بیدگلی، کبری. (1391). جایگاه اخلاق در اندیشه و عمل حضرت امام‌خمینی. کنگرۀ بین‌المللی اندیشۀ فرهنگی و اجتماعی امام‌خمینی. صص 1-22.
محمدی صیفار، مهدی. (1395). مشق مهر: الگوهای اخلاقی‌رفتاری علما در خانواده. قم: حوزۀ علمیۀ قم، مرکز مدیریت.
مرتضوی، ضیاء. (1400). دانشنامۀ امام‌خمینی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
میریان، سیداحمد. (1390). پدر مهربان: خاطراتی از رفتار حضرت امام‌خمینی با کودکان و نوجوانان. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
 نباتی، احمد. (1393). آشیانۀ مهر، قم: جامعةالزهرا.
وجدانی، مصطفی؛ شعرباف، رضا. (1378). سرگذشت‌های ویژه از زندگی حضرت امام‌خمینی (چاپ شانزدهم). تهران: پیام آزادی.